|
Ang
Pamana ni Lolo Nino
Charry Ann Gadon
Pasion
 Si
Lolo Nino Gadon hay ‘kakaiba’ nga tawo. Grade five lang anang natapos
pero matalas anang pag-iisip. Abo imaw it nausyan sa history, science
kag geography. Interesado man imaw sa mga istorya lalo ron gid kung
tungkol sa imbensyon, pulitika o pilosopiya.
Sa akong
pagbakasyon sa banwa it San Andres, indi nakon mapalagpas ang mga adlaw
nga indi mabisita ang lugar nga udto tanan ang memories ni Lolo- sa Jun
Carlo.
Ang Jun
Carlo hay isot lang nga barangay, mga 6 kilometro halin sa banwa. Udya
natawo akon nanay kag ang anang siyam nga mga magurang kag manghod.
Malipayon man sanda nga pamilya. Bisan nagbahol sa hirap,
mapina-langgaon sanda sa isa’t isa.
Tong isot
pa kami hay permi kami naga-ayan sa balay ngadya lalo ron gid kung
bakasyon kag uwa it eskwela. Nadumduman nakon ang mga tag-adlaw sa Jun
Carlo, abo gid tamon it natun-an.
Pagbug-taw
sa aga, ang una nga mabatian hay ang pagtilaok it manok. Si Lolo Nino sa
anang pagbugtaw hay nagapamati lagi it balita sa radyo. Aber diin maw
mag-ayan bitbit lang gid nana anang transistor nga naga-barak-barak ron
ang tunog.
Ang
pamahaw ni Lolo kada aga hay lugaw. Ang bugas nga ana gina-lugaw hay
halin mismo sa anang sariling imbento nga gilingan nga may nakasulat pa
nga “Eat unpolished rice everyday for body resistance”.
Nagahiyum-hiyom lang gani kami minsan sa Ingles ni Lolo pero may punto
man gid anang mga mensahe.
Tong mga
dekada-80’s kag baskog pa si Lolo, naga-ayan kami sa suba kag gin-tudluan
nana kami kung paano magsikop it urang kag kalampay. Naga-parigos man
kami sa dalipi, ang medyo madalom nga parte it suba. Pagkatapos it
parigos hay gina-sugo kami nga magbantay it taram-nan. Bawat sulok it
taramnan hay may mga lata nga naga-tunog agud indi magdapo ang maya. Sa
tunga it taram-nan hay may isot nga payag nga amon pahuwayan. Udto kami
naga-hampang it sungka kag naga-basa it ‘niknok’ nga komiks.
Ang amon
sura sa ilabas hay mga presko nga gulay halin sa dalaag. O di kaya hay
tinolang manok halin sa poultry. Sa hapon, naga-lupak kami it saging
para pang-meryenda. Naga-bulig man kami sa mga manog-lugit, lalo ron gid
kung abo it bukag ang mga niyog, kami ang taga-kaon.
 Pagkatapos
it ihapon, si Lolo kag si Lola hay naga-istorya it andang mga karanasan
sa giyera. Tanan nga mga apo hay naga-pamati kag nagapamangkot. Gin-tudluan
kami kung paano magbasa it mapa, halin sa mapa it Pilipinas hanggang sa
mapa it mundo. Sa halos-adlaw-adlaw nga pagdalagan it among mga tudlo
sa globo kag mga mapa, naging pamilyar kami sa mga syudad it iba’t-ibang
bansa.
Kay Lolo
namon unang nasaydan ang sibilisasyon it Asya, mga dynastiya sa China
kag Japan, kag ang estorya it pagsakop it mga Kastila, Hapon kag
Amerikano sa Pilipinas. Isa sa mga paborito nana nga paksa hay ang
talambuhay it mga Presidente it Pilipinas, kag ang mga natabo sa World
War 1 & 2.
Mahilig
man si Lolo sa arithmetic. Naghimo imaw it abacus kag gin tudluan nana
anang mga apo kung paano gamiton ang ‘ancient calculator’. Permi
lang gid nana kami gin-padumdom nga ang abacus hay isang paraan para
mapadali ang negosyo, katulad it mga Intsik.
Ang sadya
pa kay Lolo, mahilig man imaw sa musiko. Naghimo imaw it sariling
banjo, kag abo imaw it mga sariling komposo kabilang anang paborito
nga “Ahay, Saring”. Kung nagapatugtog imaw it plaka sa stereo,
anang paborito hay ‘Tennessee Waltz’ sabay bayle sa anang mga
apo o di kaya hay ‘I’m Watching That Doggie in the Window’.
Minsan,
may pagka-pilosopo man si Lolo. Para sa ana, ang pinaka-importante nga
elemento sa kalibutan hay hangin. Mapatay kuno kita tanan kung uwa it
hangin. Kag uwa it kwenta ang paglagas it bola sa basketbol kung uwa it
hangin dahil kung flat kuno ang bola hay owa it lagson ang mga
basketbolista. Ang mga sarakyan hay indi mag-andar kung owa it hangin.
Kag mapatay kita tanan kung indi maka-utot.
Pero sa
tanan, labi akong paghanga kay Lolo dahil bahol gid anang impluwensya sa
dedikasyon it anang mga onga sa pagserbisyo. Maging sa ano man nga
larangan, sadya gid anang ehemplo. Namatay man imaw sa edad nga 95, ang
mga binhi nga anang ginsabod hay nagtubo it mayabong sa among mga kabuhi.
Para sa
akon si Lolo Nino hay isang ‘unsung hero’.
__________
Editor's Note:
Charry, a nurse is from San Andres, Romblon. She writes from Australia. |
