Home l News l Op-Eds l Features l Literary l Lighter Side l Letters l Search l About Us l Guestbook          Feb - March 2006

   

         
 

Ang Pamana ni Lolo Ino
By Charry Ann Gadon Pasion

Sa Bukir
By Daryl Faderogaya Famisaran

How Pinoys Got Spanish Names
By Fred Natividad

 

Ang Pamana ni Lolo Nino

Charry Ann Gadon Pasion

 

Si Lolo Nino Gadon hay ‘kakaiba’ nga tawo. Grade five lang anang natapos pero matalas anang pag-iisip. Abo imaw it nausyan sa history, science kag geography. Interesado man imaw sa mga istorya lalo ron gid kung tungkol sa imbensyon, pulitika o pilosopiya.

 

Sa akong pagbakasyon sa banwa it San Andres, indi nakon mapalagpas ang mga adlaw nga indi mabisita ang lugar nga udto tanan ang memories ni Lolo- sa Jun Carlo.

 

Ang Jun Carlo hay isot lang nga barangay, mga 6 kilometro halin sa banwa. Udya natawo akon nanay kag ang anang siyam nga mga magurang kag manghod. Malipayon man sanda nga pamilya. Bisan nagbahol sa hirap, mapina-langgaon sanda sa isa’t isa.

  

 

Tong isot pa kami hay permi kami naga-ayan sa balay ngadya lalo ron gid kung bakasyon kag uwa it eskwela. Nadumduman nakon ang mga tag-adlaw sa Jun Carlo, abo gid tamon it natun-an.

 

Pagbug-taw sa aga, ang una nga mabatian hay ang pagtilaok it manok. Si Lolo Nino sa anang pagbugtaw hay nagapamati lagi it balita sa radyo. Aber diin maw mag-ayan bitbit lang gid nana anang transistor nga naga-barak-barak ron ang tunog.

 

 

Ang pamahaw ni Lolo kada aga hay lugaw. Ang bugas nga ana gina-lugaw hay halin mismo sa anang sariling imbento nga gilingan nga may nakasulat pa nga “Eat unpolished rice everyday for body resistance”. Nagahiyum-hiyom lang gani kami minsan sa Ingles ni Lolo pero may punto man gid anang mga mensahe.

 

 

Tong mga dekada-80’s kag baskog pa si Lolo, naga-ayan kami sa suba kag gin-tudluan nana kami kung paano magsikop it urang kag kalampay. Naga-parigos man kami sa dalipi, ang medyo madalom nga parte it suba. Pagkatapos it parigos hay gina-sugo kami nga magbantay it taram-nan. Bawat sulok it taramnan hay may mga lata nga naga-tunog agud indi magdapo ang maya. Sa tunga it taram-nan hay may isot nga payag nga amon pahuwayan. Udto kami naga-hampang it sungka kag naga-basa it ‘niknok’ nga komiks.

 

 

Ang amon sura sa ilabas hay mga presko nga gulay halin sa dalaag. O di kaya hay tinolang manok halin sa poultry. Sa hapon, naga-lupak kami it saging para pang-meryenda. Naga-bulig man kami sa mga manog-lugit, lalo ron gid kung abo it bukag ang mga niyog, kami ang taga-kaon.

 

 

Pagkatapos it ihapon, si Lolo kag si Lola hay naga-istorya it andang mga karanasan sa giyera. Tanan nga mga apo hay naga-pamati kag nagapamangkot. Gin-tudluan kami kung paano magbasa it mapa, halin sa mapa it Pilipinas hanggang sa mapa it mundo. Sa halos-adlaw-adlaw nga pagdalagan it among mga tudlo sa globo kag mga mapa, naging pamilyar kami sa mga syudad it iba’t-ibang bansa.

 

Kay Lolo namon unang nasaydan ang sibilisasyon it Asya, mga dynastiya sa China kag Japan, kag ang estorya it pagsakop it mga Kastila, Hapon kag Amerikano sa Pilipinas. Isa sa mga paborito nana nga paksa hay ang talambuhay it mga Presidente it Pilipinas, kag ang mga natabo sa World War 1 & 2.

 

 

Mahilig man si Lolo sa arithmetic. Naghimo imaw it abacus kag gin tudluan nana anang mga apo kung paano gamiton ang ‘ancient calculator’. Permi lang gid nana kami gin-padumdom nga ang abacus hay isang paraan para mapadali ang negosyo, katulad it mga Intsik.

 

 

Ang sadya pa kay Lolo, mahilig man imaw sa musiko. Naghimo imaw it sariling banjo, kag abo imaw it mga sariling komposo kabilang anang paborito nga “Ahay, Saring”. Kung nagapatugtog imaw it plaka sa stereo, anang paborito hay ‘Tennessee Waltz’  sabay bayle sa anang mga apo o di kaya hay ‘I’m Watching That Doggie in the Window’.

 

Minsan, may pagka-pilosopo man si Lolo. Para sa ana, ang pinaka-importante nga elemento sa kalibutan hay hangin. Mapatay kuno kita tanan kung uwa it hangin. Kag uwa it kwenta ang paglagas it bola sa basketbol kung uwa it hangin dahil  kung flat kuno ang bola hay owa it lagson ang mga basketbolista. Ang mga sarakyan hay indi mag-andar kung owa it hangin. Kag mapatay kita tanan kung indi maka-utot.

 

Pero sa tanan, labi akong paghanga kay Lolo dahil bahol gid anang impluwensya sa dedikasyon it anang mga onga sa pagserbisyo. Maging sa ano man nga larangan, sadya gid anang ehemplo. Namatay man imaw sa edad nga 95, ang mga binhi nga anang ginsabod hay nagtubo it mayabong sa among mga kabuhi.

 

Para sa akon si Lolo Nino hay isang ‘unsung hero’.

__________

Editor's Note: Charry, a nurse is from San Andres, Romblon. She writes from Australia.

 
         
 About Romblon l Join Romblon List l Contact Us l Advertise With Us l Links l Feedback l Archives          


© 2002 - 2006  Sanrokan News Magazine is a publication of RDL-CLEAR (USA/Philippines) Romblon Discussion
List - Cultural, Livelihood & Educational Assistance for Romblon. All Rights Reserved

Disclaimer: The articles featured in this site are those of the authors and do not necessarily
reflect the opinions and views of editorial board of Sanrokan News Magazine or RDL-CLEAR.