ISLA DE GALLO (Ini)
Jonalyn R. Mangarin

Nang una may duha kuno ka tinuga nga naga higugmaay sa isa kag isa. Daw kun imo siruon hay ning waya guid makapareho sa katam-is ng inda paghigumaay. Si Aza ang babayi nga para gid kay Gallo. Ini sinda nga duha hay nagkakilay-an sa inda ginhungod nga hitabo. Si Aza palangga gid ng iya mga maguyang. Indi ninda gusto nga may magpangaila diri kay sayod ninda, sa perpekto ini nga hitsura indi gid mahimo nga waya diri may magkagusto. Bilang isa ka engkantada buoy niya tanan nga kagwapahan.

Isa adlaw adto, nagpanlaba si Aza sa isa ka suba. Gina dali-dali na gid niya ang iya layabhan para makauli ngadaan. Malagat-lagat may nabatian siya nga mga tikang palapit sa iya kag nilingat niya ini.

"Sus marya husep!" Nangayag gid siya pagkakita sa tawo. "Sin-o ka! Basi ari ka diri!" Sunu-sunod niya nga pangutana sa estranghero. Ang tawo waya ka tigmok kag kahiwag sa iya ginatindugan. "Sin-o ka gani!" pangutana niya liwat.

"Ako si Gallo," pagpakilaya niya. Ginta-o niya ang iya kamot kay Aza tanda ng iya pagpangilaya, kag ginbaton man ini ng dalaga.

"Sayud mo Aza, madugay ko na guid ikaw ginasinundan sa suba nga ini kung magpanlaba ka, pero nahuya lang ako sa imo," eksplenasyon ni Gallo.

"Kay niyan nga nakilaya tana ikaw, siguro pwede tana ikaw maging masugid nga amiga?"

"Huo ah!" Sabat niya ngadaan sa sultero.

Tuna adto naging maayo sinda nga mag-amiga bisan ini hay ginatago lang ninda sa maguyang ni Aza. Hanggang umabot ang oras nga dumayom pa ang inda relasyon kag naging magnobyo na sinda nga duha.

"Aza, dapat kita na nga duha ang magkadayunan hanggang san-o, kay ikaw na gid siguro ang tanan para sa akon," pag-amin ni Gallo habang hawid niya ang kamot ni Aza, isa ka bese habang gapanlaba sinda nga duha sa suba.

"Gina-pangabay ko man gani ina, Gallo," sabat ni Aza.
Sa inda nga duha pag-istoryahan, waya ninda maulinigi nga igwa gali gapaniid. Waya waya lang sinda kasayod.

Nakaabot sa mga maguyang ni Aza ang natabo. Dali-dali nagkadto sa suba ang iya tatay kag ging pangisgan sinda nga duha. Pinalayas si Gallo sa lugar nina Aza. Pinabantayan ang sultero para indi na sinda magkita pa.
Pag-abot ng pila ka adlaw, kay indi gid matiis ni Gallo ang iya kalangkag, nagpilit gihapon siya magkadto sa bayay nina Aza bisan ini guwardiyado na. Si Aza naman, kay sayod siya nga ara ang iya nga palangga, pinatuyog lang niya ang iya maguyang kag dali-dali nga nagkadto sa suba nga inda tagpuan.

"Gallo, nalangkag gid ako sa imo,"dungan kupkop si Aza sa nobyo.

"Ako man gani," kag naghakos man siya sa misteryosa nga babayi ning mahugot pabatyag nga nalangkag gid siya.

"Paano na lang kita ini," pangutana ni Gallo. "Matakas na lang kita," madasig nga desisyopn pa niya.

Kag sinda nga duha hay nagtakas. Pero waya pa gani sinda nakahalin, umabot ang tatay ng babayi. May daya ini nga sundang, kag daw liyon na gid ang iya nga itsura nga daw manga-on it tawo. Dali-dali hinugot iya patayom nga daya kag nilapitan si Gallo kag tinabas iya lawas nga daw ubad lang ng saging.

Hangit hangit gid si Aza sa gin obra ng tatay niya. Naghalo ang iya kaluoy kag paghigugma. Tuna adto pirme na lang siya nagatangis. Kumadto siya sa suba, kay naisip niya nga makapakalma ini sa iya ginabatyag. Pero nang adto na siya, lalo nagsobra ang iya nabatyagan nga kasubo hanggang waya na ini niya nakayani. Sumiyak siya habang nagatangis nga ang pangayan ni Gallo ang galuwas sa iya baba. Siniyak ini niya sa katodo-todo gid nya nga limog. Bigla na lang kumidlat ning katayum-tayom nga daw gapandasok sa idayom ng duta, kaibahan ang makusog nga dayugdog.

Pagka-aga mapalawod na ang tatay ni Aza ng may makita siya nga bukid sa tunga ng dagat. Naisip niya nga daan ang pagpalayas niya kay Gallo.

Kag nagbuyag ini. Naga-atubang ini sa lugar nga gin-istaran ni Aza. Ga-pakilaya nga ginabantayan niya si Asa. Indi gid gusto maduya sa iya pamiruan si Asa. Kag ang suba nga pirmi ninda gina kadtuan hay nag putong. Waya na ini ga ilig. Sa paghiganti niya waya na niya taw-i pa tubi ang mga tawo kay iya ini ging punggan.

Dati rati ang sentro ng San Fernando hay naktukod sa Azagra na nang una, Pag-alad ang pangalan ng baranggay na ini. Kay sa kakuyangan ng tubi, gin saylo ini sa Punta Kawit na niyan hay SanFernando na. Kaya gani kada Disyembre naga selebrar ang mga taga San Fernando ning Pag-alad Festival sa pagdumdom sa iya ginhalinan.

*Jonalyn is a school paper staff at RSC Sibuyan branch. She is 19 years old and she made this legendary tale of the island of Isla De Gallo during the workshop.