Loocnon: Anong Akong Kabuhi? (Onhan)
Albert Tuliao

Ang Looc hay gintaw-an it mayad nga kabuhianon palibot sa anang lugta. Imaw dyan ang tubi it dagat nga halin pa kato hay ginabul-an it likas nga manggad. Pamunit, panglambat, pamintol, pangbira-bira, panginhas…ya gid ang kabuhi it mga Loocnon. Wa it kakapoy nga ginapanaw ang hunasan makakita lang it maisulod sa tiyan para mabuol ang gutom nga gapahirap sa kabuhi ng isya katawo. Ang kabuhi it Loocnon ay nagaumpisa ron…

Pagturaok it manok, kaming Loocnon, sa dagat hay galusong. Mayad gid nga agahon pa agod kaabo nga isda ang madakop. Bitbit sa abaga ang lambat kag ang bugsay, maskin mamulaw-mulawan pa, sige gihayapon, makasampura lang it manggad nga halin sa dagat. Bugsay odi, bugsay idto hanggang sa magdiretso sa merkado. Aywanan si nanay magtinda it karurong, kami nga estudyante hay padalagan nga maayan sa eskwelahan.

Pagkahapon sa among pag-uli, dali-dali nga masampa sa baruto kag igayod ya padalum para mangisda ruman. Abutan man it tungang gab-i sa kahulat-hulat it isda nga matukdo it bunit hay ayos lang basta pagsalta sa baybay hay human ron ang dap-ong nga bunot it niyog. Ang nakakadlaw nga uyahon it mga nagahulat hay gapahalin it kabug-at nga daral-on dahil usyan namon nga maskin kaisot ang dawi, may igwa gid it irihawon. Maski gani sapsap ginaihaw para lang gid may isumsuman sa irimnan sa baybay… ang irimnan nga puno it kalipay habang ang baso it tuba hay gabuyong kag gabuyong. Maghinalakhakan, magkinantahan, maginistoryahan pati pa gani magharadakan hanggang sa mabudlayan kag makaturog agod pagka-aga, pagturaok it manok, mauman ruman ang kabuhi it isyang taga-Looc.

Abir anuman kahirap, abir anuman kabug-at ang kabuhi it isang Loocnon, may parti pa gihayapon nga dapat pasalamatan. Udyan gahiyapon ang kasadyaan kag kalipayan nga naging parti ron it kabuhi sa binit-baybay. Di gid ya madula maski pilang tuig pa kag henerasyon ang magaabot.

Imaw dya ang kabuhi namon, ang kabuhi it Loocnon nga pubri ma'y malipayon.

*Albert Tuliao is the Chief Editor of The Bay Echo, the official publication of Looc National High School. He is 16 years old. He wrote this essay on-the-spot during the first Writers' Workshop on Three Romblomanon Languages.